Quid faciam, que vita michi rerumque mearum
Qui status est, audire petis. Nec vera silebo,
Nec tibi ficta loquar, michi nam loquor. Absit inanis
Gloria, nil cupio, contenta est vita paratis.
Hoc primum placitis mecum concordat egestas
Aurea federibus, non sordida nec gravis hospes.
Si libet, exigui fines michi servet agelli
Angustamque domum, et dulces fortuna libellos;
Cetera secum habeat; vel, si libet, omnia nullo
Auferat hinc strepitu, sua sunt. Non rura requiro
Divitiasque patris, pondus grave celsa petenti,
Vinclaque dura animi et cuntorum alimenta malorum:
Cyrreas non tangat opes neu nostra lacessat
Otia, solicito non ambitiosa paratu.
Nil usquam invideo, nullum ferventius odi,
Nullum despicio nisi me; licet hactenus idem
Despicerem cuntos et me super astra levarem.
Sic res humane volvuntur. Plurima quid sim
Iam documenta habeo, nisi me mea somnia fallunt.
Nam michi quid confert Musarum in fonte parumper
Lenivisse sitim, si me sitis altera maior
Urit et eternum subter precordia sevit?
Quid ve Elicone iuvat recubantem sepe profundo
Eminus insanos vulgi risisse labores,
Si labor alter habet, cui merces nulla quies ve?
Quid facies preclara iuvat, si turbida mens est?
Multa quidem meritasque deo pro munere laudes
Pendere non nostre, fateor, fiducia lingue est.
Sunt que felicem facerent, nisi forte maligna
Roderet infaustum pectus sua cura perennis.
Iamque genas spectare tuas pietate madentes
Hinc videor, longo bene si michi cognitus usu es.
Sed quia more patris nostra omnia nosse volebas,
Urget amor calamum, nec fas obstare iubenti,
Eloquar, et tu consilio fortasse iuvabis,
Et michi dulce gravi mentem exonerare querela.
Est michi post animi mulier charissima tergum,
Et virtute suis, et sanguine nota vetusto,
Carminibusque ornata meis auditaque longe.
Sed redit in frontem et variis terroribus implet
Insultans, nec adhuc solio cessura videtur.
Artibus hec nullis, sed simplicitate placendi
Ceperat olim animum et rare dulcedine forme.
Iam duo lustra gravem fessa cervice cathenam
Pertuleram, indignans tantum in mea colla tot annis
Femineo licuisse iugo. Iam tabe latenti
Confectus, iamque alter eram, iam fomite molli
Ignis ad extremas penetraverat usque medullas:
Optabamque mori vixque arida membra ferebam,
Libertatis amor miseri dum pectus amantis
Cepit et adversas cordi suffigere curas,
Erigor et multa iuga vi convellere nitor.
Durum opus eventu dominam pepulisse decenni
Hospitio et fractis hostem tentasse potentem
Viribus: aggredior tamen et Deus ipse labori
Affuit, et collum veteri dissolvere nodo
Prebuit, ac tanto victorem evadere bello.
Inicit illa manum profugo dum saucia servo.
Incursatque dolens, oculos dum dulce micantes
Instruit et facibus tectis et cuspide blanda,
Heu quotiens cepto dubium procumbere calle
Compulit! Ergo iterum quid agam? quibus artibus illi
Occurram? Vincla illa iterum asperiora parabat.
Diffugio totoque vagus circumferor orbe,
Adriacas Tuscasque ausus sulcare procellas,
Ereptumque iugo caput hoc committere cimbe
Non veritus tremule: quid enim properata noceret
Mors michi suppliciis victo vitamque peroso?
Vertor ad occasus et me Pyreneus ab alto
Vidit in aprico latitantem gramine vertex:
Vidit et Oceanus, qua sol defessus eundo
Abluit hesperio fumantes gurgite currus,
Quaque meduseo duratum lumine montem
Prospiciens longam celsis de rupibus umbram
Proicit et Mauros festina nocte recondit.
Hinc Arthon Boreamque petens et dissona lingue
Murmura, solus eo, dubias qua turbida terras
Estibus ambiguis pelagi terit unda britanni:
Quaque solum glaciale iacens non sentit amici
Vomeris obsequium, Bromiumque a collibus arcet
Et Cererem, sterili vix hospita terra mirice.
Quid michi restabat, nisi solis adusta sequentem,
Serpentum subiisse domos, immania rura,
Et procul Ethiopes medio vidisse sub axe
Nigra per ardentem nudantes terga Leonem,
Aut ignoratum per tot iam secula Nili
Quesitum ve caput, quonam telluris opace
Abdiderit natura sinu? Lentescere fluctus
Absentis cepere animi, dolor, ire metusque,
Humida tranquillus mox lumina claudere somnus
Rarus, et insolita risus splendescere fronte.
Iam minor occursu, minus imperiosa relicte
Sensibus in nostris obversabatur imago.
Heu heu quid referam? Sed cogis. Acerba videbar
Vulnera et insani stimulos iam tutus amoris
Temnere, fallebat leviter super aucta cicatrix.
Et requies insueta mali. Tentoria vello
Ac certam ad mortem redeo: sic fata premebant
Impia, sic animum, sic me meus error agebat.
Vix bene constiteram dilecte finibus urbis,
Dum subiit vacuum curarum sarcina pectus
Illa prior: rediere trucis contagia morbi.
Quid loquar? unde miser lacrimas narrare secundas
Incipiam? quis credet enim? qua carminis arte
Expediam, quotiens precibus deposcere mortem
Me dolor impulerit, quotiens graviora parare,
Quos michi libertas iterum querenda labores
Attulerit? Subsistam igitur. Verum ultima tandem
Postquam cervici ceciderunt vincula nostre,
Omnis ad arma fuge spes est michi versa, nec unquam
Navita nocturnum scopulum sic horruit, ut nunc
Illius et vultus et verba moventia mentem,
Et caput auricomum, niveique monilia colli,
Atque agiles humeros oculosque in morte placentes
Horreo. Nunquid ego admittam, quo tertia demum
Irato facienda deo sint irrita vota,
Dimidium ut sacro suspendam limine remum,
Seu tunice fragmenta ude? Tum cerea nostri
Corporis effigies trabibus subsidat eburnis,
Supplicis in morem acclinis? Comitantibus ergo
His animum curis, dum singula mente revolvo,
Hoc procul aspexi secreto in littore saxum:
Naufragiis tutumque meis aptumque putavi,
Huc modo vela dedi, nunc montibus abditus istis
Flens mecum enumero transacti temporis annos.
Insequitur tamen illa iterum et sua iura retentans
Nunc vigilantis adest oculis, nunc fronte minaci
Instabilem vano ludit terrore soporem.
Sepe etiam (mirum dictu) ter limine clauso
Irrumpit thalamos media sub nocte reposcens
Mancipium secura suum: michi membra gelari
Et circumfusus subito concurrere sanguis
Omnibus ex venis tutandam cordis ad arcem.
Nec dubium, siquis radiantem forte lucernam
Ingerat, horrendus quin pallor in ore iacentis
Emineat, multumque anime nova signa paventis.
Expergiscor agens lacrimarum territus imbrem,
Excutiorque thoro, necdum Tithonia sensim
Candida lucifero coniunx prospectet ab axe
Operiens, suspecta domus penetralia linquo
Et montem silvasque peto, circumque retroque
Collustrans oculis, sique turbare quietum
Venerat incumbens eadem prevertat euntem.
Invenient vix verba fidem. Sic salvus ab istis
Eruar insidiis, ut sepe per avia silve
Dum solus reor esse magis, virgulta tremendam
Ipsa representant faciem, truncusque reposte
Ilicis et liquido visa est emergere fonte,
Obviaque effulsit sub nubibus, aut per inane
Aeris, aut duro spirans erumpere saxo
Credita, suspensum tenuit formidine gressum.
Hos michi nectit amor laqueos, spes nulla superstes,
Ni deus omnipotens tanto me turbine fessum
Eripiat, manibusque suis de faucibus hostis
Avulsum hac saltem tutum velit esse latebra.
Hactenus hec, sed plura cupis. Nunc cetera vite
Accipe cuntorum breviter distincta dierum.
Est michi cena levis, cui condimenta famesque
Et labor, et longi prestant ieiunia solis.
Villicus est servus, michi sum comes ipse canisque,
Fidum animal; reliquos locus hic exterruit omnes.
Unde cupidineis telis armata voluptas
Exulat atque frequens opulentas incolit urbes.
Hic mecum exilio reduces, statione reposta,
Pyerides habitant, rarus superadvenit hospes,
Nec nisi rara vocent noti miracula fontis.
Vix mora nostra quidem, licet annua, bis ve semel ve
Congregat optatos Clausa sub Valle sodales.
Sic pietas est victa locis, at crebra revisit
Littera; me longa solum sub nocte loquuntur
Ante ignem; gelidas me solum estate per umbras;
Sermo diurnus eis: idem sum fabula pernox.
Nil coram conferre datum; dumeta nivesque
Exhorrent nostrasque dapes, iamque, urbe magistra,
Mollitiem didicere pati. Me dura professum
Destituere pii comites servique fideles.
Et siquos attraxit amor, ceu carcere vinctum
Solantur, fugiuntque citi. Mirantur agrestes
Spernere delitias ausum, quam pectore metam
Supremi statuere boni, nec gaudia norunt
Nostra voluptatemque aliam, comitesque latentes,
Quos michi de cuntis simul omnia secula terris
Transmittunt lingua, ingenio, belloque togaque
Illustres; nec difficiles, quibus angulus unus
Edibus in modicis satis est; qui nulla recusent
Imperia, assidueque adsint et tedia nunquam
Ulla ferant, abeant iussi redeantque vocati.
Nunc hos, nunc illos percontor, multa vicissim
Respondent et multa canunt et multa loquuntur.
Nature secreta alii, pars optima vite
Consilia et mortis: pars inclita gesta priorum:
Pars sua, preteritos renovant sermonibus actus.
Sunt qui festivis pellant fastidia verbis
Quique iocis risum revehant: sunt omnia ferre
Qui doceant, optare nichil, cognoscere se se:
Sunt pacis, sunt militie, sunt arva colendi
Artifices, strepitusque fori pelagique viarum.
Deiectum adversis relevant, tumidumque secundis
Compescunt, rerumque iubent advertere finem,
Veloces meminisse dies vitamque fugacem.
Proque tot obsequiis precium leve: limen apertum
Convictumque petunt, quibus hostis rara per orbem
Hospitia et segnes fortuna reliquit amicos.
Vix usquam admissi trepidant, atque atria ducunt
Quaslibet interea latebras, dum frigida cedant
Nubila, pyeria studiorum estate reversa.
Non lapides calcemque tegant aulea necesse est
Serica, seu calida fument nidore popine.
Non cava multifido famulum tonet aula fragore,
Splendida dum crebris celerant convivia mensis.
Sobria turba coit proprio contenta, suasque
Que mecum partitur opes, fessum ve cubili
Solatur roseo et mensa dignatur egenum
Atque cibis reficit sacris et nectare dulci.
Nec solum comes esse domi, sed prompta per omnes
Ire simul saltus ac prata domestica nymphis,
Et vulgus querulum atque urbes odisse sonoras.
Sepe dies totos agimus per devia soli
Inque manu calamus dextra est, at carta sinistram
Occupat, et varie complent precordia cure.
Imus, et ah quotiens ignari in lustra ferarum
Incidimus, quotiens animum dimovit ab alta
Cura avis exigua et post se importuna retorsit!
Tum gravis est, siquis medio se callis opaci
Offerat, aut siquis submissa voce salutet
Intentumque aliis maioraque multa parantem.
Et iuvat ingentis haurire silentia silve.
Murmur et omne nocet, nisi dum vel rivus arene
Lucidus insultat, vel dum levis aura papirum
Verberat et faciles dant carmina pulsa susurros.
Sepe moram increpuit, serumque in tecta reverti
Longior admonuit proprii nos corporis umbra,
Interdumque referre pedem nox ipsa coegit
Monstravitque viam et vepres signavit acutos
Hesperus, aut oriens, Phebo pereunte, Diana.
Sic sumus, hoc agimus, gravior si cura quiescat,
Felices letoque nimis sub sidere nati.