Jacob Cats (1577–1660)

Gront-hovwelick

Dat is: Beschrijvinge van de eerste Bruyloft, gehouden in den Paradijse, tusschen Adam ende Eva,

Eerste voor-ouders aller menschen.

OP, droeve Sinnen, op. vvaerom aldus gesvvegen?
VVaerom soo langen tijdt in uvven rou gelegen?
          Ey! drijft het svvaer ghepeys ten lesten op de vlucht;
          Het graf en gaet niet op hoe seerder yemant sucht.
VVien eens de bleecke doot heeft uyt het vleys genomen,
Die kan noyt vvederom hier opter aerden komen;
          Of yemant treurigh is, of byster ongesint,
          Het is een stale vvet, die alle menschen bint;
Ghy, schoon u vveder-helft is van u af-gesneden,
Troost efter u gemoet, en stelt u des te vreden;
          Ghy sult haer vveder sien, naer uvven lesten dagh,
          Daer noyt de vvreede doot haer pijlen schieten magh.
Mijn geest is nu belust aen Hollant yet te schencken,
VVaer door men over langh noch onser sal gedencken,
          Koom laet ons op een nieu yet brengen aen het licht,
          Dat leet versoeten kan, en svvacke sinnen sticht:
Yet dat een jongh gesel voor eerst behoort te lesen,
Yet dat een echte man sal dienstigh mogen vvesen,
          Yet dat een teere maeght sal leyden in de jeught,
          Yet dat een deftigh vvijf sal stijven in de deught.
Ick heb by een gebracht verscheyde trou-gevallen,
Om daer te mogen sien hoe jonge sinnen mallen,
          En hoe een rijper aert bequamer vvegen vint,
          En hoe een reyne ziel haer tochten overvvint.
Maer dat is niet genoegh. VVy moeten ondersoecken
VVtal vvat Reden hiet, uyt alderhande boecken,
          VVie in dit noest gevvoel de rechte baen verliest,
          En vvie in tegen-deel de beste vvegen kiest.
Al hooger, mijn vernuf. vvy moeten onder-gronden
Het vvonderbaerste stuck van alle trou-verbonden,
          Des Heeren diepste gunst, des hemels grootste vverck,
          Hoe God de Sone paert met syn geminde Kerck.
Almachtigh, eeuvvigh, goet, oneyndigh, heyligh, vvesen,
Naer eysch, en rechte maet, by niemant oyt gepresen,
          VViens onbegrepen VVoort de vverelt heeft gebout,
          En noch door hooge macht geduerigh onderhout,
Die Adam hebt vergunt door u te zijn geschapen,
En in syn even-beelt syn lust te mogen rapen,
          Die noch voor yder mensch, tot heden op den dagh,
          Beschickt een eygen deel dat hem vernugen magh.
Die even uvve Kerck den segen hebt gegeven,
Te kennen voor een hooft den Prinçe van het leven,
          En, uyt u diepste gunst, de menschen hebt gejont
          Een noyt begrepen heyl, een eeuvvigh trou-verbont.
O geest van onsen geest, ô ziel van alle zielen,
Die sonder u behulp als stof ter aerden vielen,
          Tot u is myn gebedt. Bestier myn svvacke pen
          En geef dat ick den gront van uvve vvonders ken.
Geef dat ick toonen magh hoe vreemt ons sinnen vvoelen,
Als vvy in onsen geest u krachtigh vvoort gevoelen,
          Ten eynd’ ons blijcken magh het noodigh onderscheyt,
          VVie door een losse vvaen, of reden vvert geleyt.
Maer geeft doch boven al hun die ons schriften lesen,
Geeft aen den Schrijver selfs een nieu en ander vvesen,
          Geeft, dat hy niet een vvoort magh brengen aen den dagh,
          Als dat aen al het volck ten goede dienen magh.

GOD, door syn eeuvvigh VVoort, en uyt syn hoogh vermogen,
Hadt om dit vvonder Al een hellen glans getogen,
Hadt nu den svvartē nacht gescheyden van den dagh,
Soo dat mē door het licht syn groote vvonders sagh.
Het aertrijck stont geset, en konstigh onderscheyden,
Met diepten overhant, en hooghten tusschen beyden;
          Den hemel uyt gebreyt, gelijck een schoon tapijt,
          Droegh in syn hoogh vervvulf de peylen van den tijt.
De lucht, tot haer çieraet, hadt duysent helle stralen,
Die aen den hemel staen, en om de vverelt dvvalen;
          Men sagh de bleecke maen, men sagh de gulde son,
          Men sagh hoe datse rees, en haren loop begon.
De vvinden vlogen uyt, en svveefden op de stroomen,
En maeckten sacht geruys ontrent de jonge boomen:
          Een dau, vol soeten geur, gesegen uyt de lucht,
          Gaf voedtsel aen het loof en aen de jonge vrucht.
Het vvater lagh gebocht in syn bescheyde palen,
En mocht van nu voortaen niet elders henen dvvalen;
          Het lant vvas over-kleet met gras en edel kruyt,
          En schoot, oock sonder saet, syn gulle botten uyt.
De schepsels zijn geplaetst op veelderley manieren.
Ontrent het dichte bosch daer zijn de vvilde dieren,
          De steen-bock vint vermaeck daer hooge rotsen zijn,
          En in een diepen kuyl daer vvoont het schou konijn.
De vogels is de lucht tot haer verblijf gegeven,
Om met een vryen loop aldaer te mogen svveven;
          De vissen is belast te svvemmen in de zee,
          En al vvaer groente vvies daer sprongh het vveligh vee.
Maer God heeft boven al een tuyn met schoone dreven,
Een hof, nae rechten eysch, by niemant oyt beschreven,
          In Eden toe bereyt, en als met eyger hant
          Daer hagen in gepoot, en boomen in geplant.
Een vvint van soeter aert, geresen uyt het zuyden,
Quam svveven op het velt, en spelen in de kruyden,
          Quam sijgen in het loof, en vvatter vorder vvies,
          En noyt en reser storm die uyt den noorden blies.
Daer is geen teere blom gegeesselt van de vvinden,
Daer is geen vuylen mist ontrent den hofte vinden,
          Daer is geen strenge vorst, die in de vvangen bijt,
          Daer is geen felle kou, die in de leden snijt,
Daer is geen vuylen damp, geen harde regen vlagen,
Geen blicxem selsaem vier, geen felle donder slagen,
          Daer is geen vinnigh rijp, als ons de vvinter sent,
          Geen hagel die het kruyt, en jonge boomen schent,
Daer is geen sonne-brant, die, met verhitte stralen,
Koomt op het jonge vee, of op de menschen dalen;
          Alleen een reyne lucht, getempert op de maet,
          Treckt bloemen uyt het loof, en uyt de bloem het zaet:
Daer vvast geen vinnigh kruyt, geen netel op den velde,
Geen distel in het bosch, die vee of menschen quelde,
          Daer is geen Aconijt, geen ander giftigh blat,
          Soo dat men sonder schroom van alle vruchten at.
Daer quam geen vvitte raegh ontrent de boomen svveven,
Daer quam geen vuyle spin haer netten over vveven,
          Daer quam geen trage sleck gekropen op het kruyt,
          Geen dick-gebuyckte pat en spooger svvadder uyt.
Daer quam geen vale mol ontrent de bloemen vvroeten
Daer quam geen boos gerut met hondert slimme voeten,
          Daer quam geen svvarte vliegh, die in het bloeysel sat;
          Hier quam geen boose rups die jonge vruchten at.
Al vvatter leven hadt dat quam de menschen streelen,
Dat quam hem even-staegh syn gaven mede deelen,
          En vvatter uyt een bergh, of uyt de dalen sproot,
          Daer in vvast dat het oogh een vollen lust genoot.
Men sagher edel nat, en klare beken svvieren,
Een dranck voor alle vee, voor alle vvilde dieren,
          Men sagher vvonder veel, en meer als eenigh man
          Met sinnen ondergaen of recht begrijpen kan.
Al seyd’ ick dat het vvout daer staegh en eeuvvigh bloeyde,
En datter honigh-raet uyt alle klippen vloeyde,
          En dat men uyt een bergh kon tappen soeten vvijn,
          Noch leedt ick geenen noot om achterhaelt te zijn.
Al seyd’ ick datter melck, als met geheele beken,
Quam midden uyt een rots of uyt de keyen leken,
          En dat men in den dau vernam het edel Man,
          Noch sprack ick niet een vvoort dat yemant laken kan.
Al steld’ ick over al een reyn en heyligh vvesen,
En dat de vogels selfs den grooten Schepper presen,
          Ia dat een rave songh gelijck een nachtegael,
          Noch sprack ick even-vvel geen ongerijmde tael;
Maer dit is onder dies op myn gedicht te seggen,
Dit is myn svvacke pen met reden op te leggen,
          Dat ick hier niet een vvoort kan brengen aen den dagh,
          Dat in het minste deel het stuck bereycken magh.
Voor my ick kenne schult. Eylaes! myn aerdtsche leden,
Myn deusigh onverstant, myn domheyt in de reden,
          Myn dick-bevvasemt breyn is hier als buyten raet;
          Maer God neemt menighmael de vville voor de daet.
Ghy, die het schoon prieel naer eysch begeert te kennen,
Gaet leert het van den geest en niet uyt svvacke pennen.
          ’T en is geen menschen vverck, het is van hooger prijs;
          Ghy vvacht het recht bescheet in ’t eeuvvigh paradijs.
Ontrent den vetten rant en aen de soete stroomen,
Daer stont een schoon gevvas van alderhande boomen,
          Van kruyden in de bloem, van hagen in de vrucht,
          En spreyden haren reuck door al de naeste lucht.
Hier liet des hemels Vorst tvvee schoone stammen vvassen
Die aen een reyn gemoet alleen zijn toe te passen.
          Al vvatter elders groeyt is voor het lijf geplant,
          Maer dese voor de ziel en tot een heyligh pant.
Te midden in het perck daer stonter een geresen
Groen, keestigh, vvonder gaef, en lustigh in het vvesen,
          Men sagh aen syn gevvaey niet een verdorret blat;
          Het scheen dat ’s vverelts jeught hem in de tacken sat.
Een glans uyt Godes throon, met vvonder helle stralen,
Quam op het edel hout geduerigh neder dalen,
          Dies is syn loof vergult en uytter-maten schoon,
          En gansch syn omme-loop geleeck een stage kroon.
Siet daer een frissche stam, die met haer reyne vruchten,
De pijn met haer gevolgh, de sieckten dede vluchten,
          Die met een aerdigh groen op haren planter lough,
          En al vvat giftigh vvas, door haren reuck, verjough.
Het tvveede boom-gevvas, van ongevvoone krachten,
Is van een diep begrijp, en boven ons gedachten;
          Sijn vrucht heeft schoonder veruvv als oyt het ooge vont,
          Maer efter niet gemaeckt ten dienste van den mont.
De gronden van het goet en van het quaet te vveten,
Zijn in het diep geheym van desen stam geseten:
          Maer veel geloofter noch vvel eer te zijn geschiet,
          Dat sigh een naer gespoock hier dickmael vinden liet.
Daer stont de vverelt kloot in haer bescheyde kusten,
Daer stont het schoon prieel, vol alderhande lusten,
          Daer stont het al-te-mael dat God had uyt gevvracht,
          Maer tot syn vollen eysch noch efter niet gebracht.
Een dier van hooger aert, begaeft met vvijse reden,
Dat na den hemel siet met op-gerechte leden,
          Een dier, een vvonder dier, dat Godes aert genaeckt,
          Ontbreeckt noch aen het vverck, en dient te zijn gemaeckt.
Hy, die het al door-siet tot aen de diepste gronden,
Heeft even dit gesien, en middel uyt-gevonden,
          Om vvatter noch ontbrack te brengen aen den dagh,
          Soo dat geen nieu-schier oogh yet meer vereyschen magh.
De Schepper tijt te vverck, en gaet hier op aen-veerden,
Een stuck van rooden kley, genomen uytter eerden,
          Daer uyt soo brenght hy voort een man, een deftigh beelt,
          Daer in hy op een nieu een kleyne vverelt teelt.
Het lijf vvas eerst gemaeckt, maer kon hem niet bevvegen,
En blijft juyst in den stant gelijck het vvas gelegen.
          Het is van schoone veruvv en toont een soet gelaet,
          Maer daer en is geen drift die op en neder gaet.
God blies, en Adam leeft. siet daer het dier gevonden,
VVaerom dit vvonder Al te samen is gebonden;
          En of schoon Adam schijnt des Heeren laetste vverck,
          Het is noch even-vvel syn eenigh oogh-gemerck.
Siet, als een deftigh man syn vrienden vvil onthalen,
Hy leyt de gasten noyt in onbereyde salen,
          Maer tijt voor eerst te vverck, en, met genegen vlijt,
          Soo çiert hy, daer het dient, de mueren met tapijt,
Hy doet een schoon buffet, een reyne tafel decken,
Hy laetse met damast of linnen over-trecken,
          Hy setter vaten op, en steeckt de lichten aen,
          En maeckt dat over al bequame setels staen.
Hy laet door handigh volck en door ervare knechten,
De spijse na de kunst, en op haer order rechten;
          En, als dan alle dingh ten vollen is bereyt,
          Soo vvorden op het lest de gasten in-geleyt.
Dus gaet hier God te vverck. hy vordert alle saken,
Hy gaet het schoon prieel, hy gaet de vverelt maken,
          Hy stort in alle dingh een vollen herten vvensch,
          En op den sesten dagh doen boudt hy eerst den mensch.
Noch isset niet genoegh. de Schepper gaet bemercken
VVat al de vverelt heeft voor schoone vvonder vvercken,
          Hy let oock op den mensch en al vvat Adam doet,
          En vint dat hy voor al niet eensaem vvesen moet.
Hy laet een diepen slaep hem in de leden komen,
En heeft hem uyt het lijf een ribbe vvech-genomen,
          En uyt dit eygen been heeft Godes hant gevvracht,
          En Adam, eer hy ’t vveet, een vrouvve toe-gebracht.
De man lagh in den hof, beschaduvvt van de boomen,
Vervvonnen van den slaep, bedvvellemt van de droomen,
          Soo dat syn deusigh oogh niet eer en is ontvvaeckt,
          Voor dat het aerdigh vverck ten vollen is gemaeckt.
Doen kreegh hy op een nieu gevoelen in de leden,
Hy sagh, onseker vvat, hy koomter na getreden,
          Hy sagh een selsaem dingh, een soet en aerdigh beelt,
          Dat stracx hem door het oogh tot in het herte speelt;
Hy voelt een nieuvve jeught, hy voelt een ander vvesen,
Hy voelt een soet gevvoel, dat in hem komt geresen,
          Dat al syn bloet door-rent, hy vvort een ander man,
          Hy vvort in hem gevvaer, dat niemant seggen kan.
Hy vvort in hem gevvaer de gronden van het leven,
By niemant recht gevat, by niemant oyt beschreven,
          Yet dat noyt Adam selfs in syn gevvrichten vant,
          Een koortse sonder pijn, een hitte sonder brant.
De man, aldus geroert, is na de maeght gevveken,
En, mits hy by haer koomt, begint hy dus te spreken:
          Ick hiet u vvellekom myns hertsen eerste vreught,
          O troost van myn gemoet, en have myner jeught!
Ick hiet u vvellekom, ô vvensch van myn gedachten!
Myn ziel, myn ander ick, daer op myn sinnen vvachten,
          Ick hiet u vvellekom, ô lust van myn gepeys!
          Myn beelt, myn even-mensch, myn been, myn eygē vleys;
Ick hiet u vvellekom, myn hoop, myn uyt-verkoren,
Myn troost, myn lief behulp, tot myn vermaeck geboren,
          Myn kroon, myn hooghste schat, myn uyt-gelesen blom,
          O segen van den Heer! ick hiet u vvellekom.
Hoe vreemt sagh Eva toe in dese nieuvve saken!
Sy vvist niet vvatse sagh, maer sagh het met vermaken,
          Sy vvist niet vvat een man, of vryer is geseyt,
          Noch vvertse tot het vverck, uyt eyger aert, geleyt.
Sy voelt haer teer gemoet tot in den geest bevvegen,
En datse niet en kent, daer isse toe genegen,
          Sy vveet niet vvatse voelt, en ’t is haer jeughdigh bloet,
          Dat in haer gaende vvert, en blyde sprongen doet.
Sy voelt dat haer de geest vvort krachtigh aen gedreven,
Hoe-vvel sy dit gevvoel geen naem en vveet te geven,
          Sy staet, gelijck het scheen, verstelt in dit geval,
          Onseker vvatse doen of vvatse laten sal.
Sy sagh den jongelingh, en syn bequame leden,
Syn borst, en kloeck gestel, syn gaven in de reden,
          Sy hoort een soet gespreck, dat sy bevalligh vont,
          En biet hem vvederom den gunst van haren mont:
Hoe dat ghy dient genoemt, die my hier komt gemoeten,
En hoe ick spreken sal, en u behoor te groeten,
          Des ben ick onbevvust. vvat isser dat ick ken?
          Die maer een oogen-blick hier op der aerden ben.
Ick magh u vvel te recht myn lieve broeder noemen,
Devvijl dat ghy en ick van eenen vader roemen;
          God heeft ons bey gevormt, en dat met eyger hant;
          Siet daer van eersten af een vvonder vasten bant.
Ick magh u boven dat myn eygen vader hieten,
Om dat myn aders selfs uyt uvve leden vlieten;
          Myn been dat is het u, u vleys dat hiet ick myn,
          Soo magh ick vvel te recht u eygen dochter zyn.
En mits dat over u, door Godes eygen segen,
My recht van echte trou ten vollen is verkregen,
          Soo vvijst de reden aen dat ick u noemen kan,
          Myn hoeder, myn behulp, myn vrient, en echte man.
Maer vvat behaeght u best van dese soete namen,
Die ons in dit beroep na rechten eysch betamen?
          My dunckt, hoe dattet gae, dat ick geen misslagh doe,
          Al schrijf ick al gelijck u dese namen toe.
Dies segh ick vvel te recht: Ick danck u lieve broeder;
De Schepper is het al, vvy zijn niet sonder moeder.
          Ick danck u boven dat, ô vader myner jeught,
          Dat is de rechte naem die ghy oock voeren meught.
Ick danck u, vveerde man, van Gode my gegeven,
Een steuntsel myner jeught, en van het gansche leven.
          Hy, die ons nu ter tijt te samen heeft gepaert,
          Bestier ons gansch bedrijf, na synen reynen aert.
De man, op dit gespreck, gevoelt syn herte springen,
Hy staet gelijck bedvvelmt in al de soete dingen,
          Hy spreeckt haer vveder aē: Myn Bruyt, en hooghste schat,
          Ghy hebt ons eersten gront na rechten eysch gevat.
Ghy kont my (soo ghy seght) verscheyde namen geven,
Van broeder vvel te recht, van vader daer beneven,
          Maer, soo ick eenigh dingh van u verkrijgen kan,
          Soo neemt my in den arm en hiet my lieve man.
In dat soet-deftigh vvoort, daer in soo light verholen,
VVat u en my gelijck de Schepper heeft bevolen;
          Iont my dien vveerden naem, den gront van onsen staet,
          En brenght dan, na den eysch, u reden tot de daet.
De vryster, vvat ontset (vermits de leste vvoorden,
Door ick en vveet niet vvat, haer teere ziel bekoorden)
          Heeft, met een heus gelaet, een vveynigh haer bedacht,
          En naer een korte vvijl haer antvvoort in-gebracht.
Laet ons (met u verlof) een vveynigh over-vvegen,
Hoe dat in ons beroep de saken zyn gelegen,
          Ick hebt van u geleert, hoe dat ghy dient genaemt,
          Laet ons nu vorder sien vvat u en my betaemt.
Daer zyn (na dat ick merck) in als besette palen.
Geen saeck en dient gedaen naer ons de sinnen dvvalen,
          Maer door een rijp beleyt. daer is een rechte maet,
          VVaer op het deftigh vverck van aerd’ en hemel staet.
Hoe-vvel Gods vvonder-hant hadt macht, om alle saken,
Op eenen dagh alleen ten vollen op te maken,
          Noch heeft hy niet-te-min hier anders in gevvracht,
          En dit gevveldigh Al by trappen uyt-gebracht.
Hy gingh eerst van het licht het duyster onderscheyden,
Hy gingh een rouvven klomp na synen vvil bereyden,
          En, schoon hy meerder glans oock doen vervvecken kon,
          Soo gaf hy lijcke-vvel geen stralen aen de son.
De lucht moest noch een tijt dat groote licht vervvachten,
VVant God doet alle dingh als op besette drachten;
          Besiet des hemels loop, en al syn groot beslagh,
          Eerst komt het schemer-licht, en dan een klaren dagh.
Koom segh my doch een reys, van vvaer zyt ghy gekomen?
En vvaerom ben ick doch uyt uvve borst genomen?
          ’T is reden dat de mensch, eer hy sigh elders vvent,
          Syn gronden, syn geslacht, syn eygen vvesen kent.
Vriendinne, seyt de man, ’k en vvil u niet verbergen;
Dat ghy tot u bericht van my bestaet te vergen,
          Koom voeght u nevens my, ick vvil u doen verstaen,
          Hoe dat het ons begin van eersten is gegaen.
Soo haest d’al vvijse God, de Vader aller geesten,
Had my voor eerst gejont de macht van alle beesten,
          Doen trat ick in den hof, en sagh het schoon prieel,
          Vol enckel herten lust tot aen het minste deel.
Ick gingh of op het velt, of in de bossen dvvalen,
Ick gingh ontrent een bergh, of in de lage dalen,
          Ick gingh of op het zant, of door het vveeligh gras,
          Ick liet myn oogen gaen al vvaer het lustigh vvas.
Ick sagh het vruchtbaer hout, ick sagh de vvilde boomen,
De dieren op het velt, de vissen in de stroomen,
          Ick sagh hier vette kley, ick sagh een vvitte strant,
          Ick sagh het edel gout, gemengelt onder ’t zant.
Genaeckt’ ick oyt een vliet, om daer te mogen drincken,
Ick sagh tot in den gront den schoonen Onyx blincken;
          Dien greep ick metter hant te midden uyt de beeck,
          En stont op synen glans een ruyme vvijl en keeck.
Dan sloegh ick eens het oogh ontrent de rasse dieren,
Die spelen in de lucht, en om den hemel svvieren.
          Doen leend’ ick eens het oir aen haren blijden sangh,
          En dit vvas myn bedrijf by vvijlen uren langh.
Dan gingh ick door het vvout, en sagh de groene dreven,
Gesproten uyt het dal, en tot de lucht verheven,
          Getogen op een rij, en vvonder net geplant;
          Men vonter in het vverck van Godes eygen hant.
VVat dienter veel geseyt? daer vvaren duysent saken
Ten schoonsten uyt-gevvracht, alleen tot myn vermaken:
          Maer of ick alle dingh met oogen over liep,
          Noch vont ick dat myn hert geen rechte lust en schiep.
VVat is my doch een boom met vruchten over-laden?
VVat is een klare beeck en daer te mogen baden?
          VVat is de rijckste steen die ick op aerden ken?
          Devvijl ick maer alleen in desen lust en ben.
VVie sal benevens my den grooten Schepper singen,
En sien tot in den gront den keest van alle dingen,
          Den geest van al het vverck, dat ons voor oogen staet,
          Daer in mijn nieu-schier hert geduerigh hooger gaet?
VVien sal ick Godes macht, als metten vinger, vvijsen?
VVie sal benevens my syn groote daden prijsen?
          Men segge vvat men vvil; het leven is de doot,
          Indien men niet en vint een lieven bed-genoot.
’T is vvaer, de groote God die liet voor my verschijnen
Een ongetelde schaer van ossen, peerden, svvijnen,
          Van leeuvven uyt het bosch, van beeren uyt het vvout,
          En vvat sigh in het dal, of op de rotsen hout.
Ick sagh de schepsels aen, die my voor oogen stonden,
Ick kend’ haer ganschen aert tot aen de diepste gronden,
          Ick gaf na rechten eysch, en naer het vvas bequaem,
          Ick gaf, op vasten gront, aen yder synen naem.
Maer schoon God over-al veel dieren had geschapen,
Niet een en vvasser nut om nevens my te slapen;
          Al kond’ ick haren aert als voelen metter hant,
          Noch vvast dat ick daer in geen vollen lust en vant.
’T is al te groven stof, en in haer domme leden
En is voor my geen hulp, geen vvoon-plaets voor de reden;
          Het beelt, het edel beelt van Godes hoogen geest
          En vvoont niet in den leeu, of eenigh ander beest.
Dat is uyt enckel gunst den mensch alleen gegeven,
Om, na den rechten eysch, voor God te mogen leven,
          Om staegh en over-al den Heer te mogen sien,
          En hem in alle dingh syn eer te mogen bien.
Ick sagh noch even-vvel dat al de rauvve bende,
Dat yder onder haer een soet geselschap kende,
          Ick sagher niet een beest van soo vervvoeden aert,
          Dat niet syn deel en socht, of niet en vvas gepaert.
VVaer sigh een jonge vvolf of tijger gingh vermaken,
Een beest dat haer geleeck dat quam tot hen genaken.
          VVaer oyt een arent vloogh, of op der aerden viel,
          Daer vvas een vogel by die hem geselschap hiel.
Ick sagh het moedigh peert ontrent syn veulen spelen,
Ick sagh den geyte-bock op harde rotsen telen,
          Ick sagh den vvalle-visch, en al het vvater vee,
          Sigh paren onder een te midden in de zee.
En vvaerom meer geseyt? de vogels op de boomen,
Het vvilt ontrent het bosch, de visschen in de stroomen,
          Zijn al naer eysch gepaert, en niet een eenigh dier
          Of’t blust den soeten brant van syn in-vvendigh vier.
Dit heeft myn oogh gesien, dit heeft myn hert gepresen,
Dit heeft myn ziel gevoelt alsoo te moeten vvesen;
          Soo dat op dit gesicht mijn geest van binnen sprack:
          Dat my oock even-selfs een vveder-paer ontbrack.
Hoe! sal het vvoeste vee met syn geselschap spelen?
En sal ick sonder hulp hier eensaem moeten quelen?
          Sal ick onvruchtbaer zijn in soo een vruchtbaer vvout,
          Daer oock het minste dier na syn gevvoonte trout?
Sal ick den soeten naem van vader noyt genieten?
En noyt een frissche maeght myn by-slaep mogen hieten?
          Sal my noyt aerdigh kint hier leyden metter hant,
          Tervvijl myn jeughdigh hert in nieuvve liefd’ ontbrant?
Voorvvaer, na dat ick voel, my dient een ander leven,
My dient een soet behulp, tot mynen troost, gegeven,
          My dient een bed-genoot, my dient een jonge vrou,
          Als my dit aerts prieel ten vollen smaken sou.
Iuyst in dit stil gepeys, den Schepper aller dieren,
Die onse gronden kent tot in de diepste nieren,
          Vernam vvat my ontbrack. die groote mensche-vrient
          Verstaet vvat alle vleys en yder schepsel dient.
Ghy zijt dan, schoone blom, tot myne vreught geschapen,
Om in myn trouvven arm gerust te mogen slapen.
          De gever alles goets die heeft aen my gejont
          Het vvit van uvve borst, het root van uvven mont,
Het vvaes van uvve jeught, en al de soete dingen,
Die ick in u bemerck, die my tot uvvaerts dringen.
          Laet ons te samen doen, dat al de vverelt raeckt;
          Ghy zijter, edel pant, ghy zijter toe gemaeckt.
Hier op tradt Adam toe, en met een diep verlangen
Soo gingh hy metten arm haer teeren hals omvangen.
          Sy keeck hem jonstigh aen; maer des al niet-te-min,
          Soo brachtse vvederom haer tegen-reden in:
Soo ras hier in te gaen, alleen na vveynigh reden,
Is vry, na mijn verstant, vvat veerdigh aen getreden.
          VVy leggen nu ter tijt de gront van onse spraeck,
          Hoe konnen vvy soo ras ons geven tot de saeck?
Ick ben een jonge spruyt, eerst heden op-geresen,
Eerst heden, sooje vveet, gekomen in het vvesen,
          Ick ben een nieu gevvas hier in het aertsche dal,
          Ick ben een teere blom, een duyve sonder gal;
VVie sal ontijdigh fruyt gaen trecken van de boomen,
En niet tot beter uyr syn grage lusten toomen?
          VVie maeyter voor den oogst, of snijt het koren-aer,
          Eer dat men aen het stroo syn rijpte vvort gevvaer?
VVie sal een teere roos met rauvve vingers drucken,
Om haer gesloten bloem in haesten af te plucken?
          ’T is beter, na my dunckt, te stremmen alle spoet,
          Tot dat een helle son het bloemtjen open doet.
Indien het u bevalt, soo gunt my vveynigh dagen,
Om eerst myn teere jeught den Schepper op te dragen,
          Op dat ick met bescheyt hem eere bieden magh,
          En hy dan gunstigh zy aen onsen bruylofts-dagh.
Soo haest de soete maeght haer reden heeft gesproken,
Is Adam vvederom in vreughden uyt-gebroken;
          Hy vint dat haer den geest met kennis is vereert,
          Schoon datse noch ter tijt by niemant is geleert.
Vriendinne, seyt de man, ghy vveet bequame dingen
Te dencken in den geest, en aen den dagh te bringen,
          Ghy vveet, dat u geen mensch bekent en heeft gemaeckt,
          Soo dat u reden selfs als na den hemel smaeckt.
God is, gelijck ghy seght, voor alle dingh te prijsen,
Tot hem moet ons gemoet en al de sinnen rijsen;
          Ick danck hem even nu dat ghy te deser tijt
          Myn troost, myn soet behulp, myn lief geselschap zijt.
Ick loof hem vvat ick magh voor uvve schoone leden,
Voor u verheven geest, en gaven in de reden,
          Ick danck hem, vveerde pant, dat ghy te boven gaet
          Al vvatter in den hof door hem geschapen staet.
Maer ghy die Godes vvil hebt binnen u geschreven,
VVeet oock, vvat aen de man het vvijf behoort te geven,
          VVeet, dat haer gansche vvil is onder hem geset,
          En dat syn vvoort haer streckt als tot een soete vvet.
Ghy dient oock dit gebodt op u bedrijf te passen,
Ghy moet in vruchtbaer zaet hier op der aerden vvassen.
          Dat is van Gode selfs tot u en my geseyt,
          En dus soo dient het vverck hier toe te zijn beleyt.
En, lieve, vvaerom niet? de God van eeuvvigheden,
Die kracht en adem blies in dese gave leden,
          Heeft ons van eersten af ten vollen toe-gestaen
          Al vvatter yemant siet beschijnen van de maen.
Myn goet is vierderley; Ick hebbe vaste gronden,
Ick hebbe machtigh volck aen myn bevel gebonden,
          Ick hebbe rijcken çijns en renten over al,
          Ick hebbe tot vermaeck een over-lustigh dal;
En, vvilje dit ontvvorp vvat naerder over-vvegen,
En vveten met bescheyt hoe dat het is gelegen,
          Ick vvil u laten sien vvaer in het al bestaet,
          Ghy sultet even hier begrijpen uytter daet.
Ick noem onroerent goet, de vvey en koren-landen,
Die God ons heeft vergunt, tot segen-rijcke panden;
          Al vvat de voet betreet, en vvat het ooge siet,
          Dat is van mynen bou en onder myn gebiet.
De knechten, my ten dienst, dat zijn de rappe dieren,
Die in het dichte bosch en om den hemel svvieren.
          Dat groot en machtigh heyr, dat ongetelde rot
          Koomt, als ick maer en spreeck, en gaet op myn gebot.
De renten my te nut, dat zijn de boom-gevvassen,
Die met een staegh gevolgh op onse tafel passen:
          VVant al vvat op het lant, of in het vvater groeyt,
          Dat koomt in volle maet op onsen disch gevloeyt.
Het stuck, my tot vermaeck voor desen op-gedragen
In Edens schoon prieel, daer vind’ ick myn behagen,
          Dat is uyt volle gunst door Godes eygen hant,
          Tot onse vreught gemaeckt, tot onse lust geplant.
Ghy siet dan metter daet den vvonderbaren segen,
En vvat my van den Heer als eygen is verkregen.
          Koom gunt my nu ’t gebruyck van uvve soete min,
          En ghy zijt heden selfs des vverelts koningin.
Voorvvaer dit groot beslagh en is ons niet gegeven,
Om slechts voor ons alleen daer in te mogen leven,
          Neen, neen, in dit prieel, en in het aertsche dal,
          Behoort een vvacker volck en vry in groot getal.
’T en sou niet dienstigh zijn dat al de schoone vruchten,
Daer onder menighmael de gulle tacken suchten,
          Verdvvenen sonder nut, en dat het rijp gevvas
          Sou druypen van den boom, en rotten in het gras.
Sout niet een jammer zijn, dat al de rappe dieren,
Van niemant aen-geroert, in ’t vvilde souden svvieren?
          Of dat het machtigh vee sou liggen in het groen,
          En niemant oyt vermaeck en niemant voordeel doen?
Sout niet een jammer zijn, dat al de vette landen,
En dat de groene zee, en dat de vvitte stranden,
          En menigh aerdigh bos, en menigh lustigh vvout
          Sou liggen onbevvoont en blijven ongebout?
Voorvvaer de vvijse God die vvil dat syne gaven
De vverelt dienstigh zijn, de menschen sullen laven,
          Hy vvil dat niet een dingh, by hem vvel eer gemaeckt,
          Sal vvesen sonder nut en blijven ongeraeckt.
En ’t is noch boven al een sake buyten reden,
Dat ghy sout sparigh zijn van uvve jonge leden,
          Dat ghy sout karigh zijn van uvve soete jeught;
          Ey lieve, geef het my, dat ghy niet houden meught.
Tervvijl dat Adam sprack van soo verscheyde saken,
Stont Eva vol gepeys, onseker vvat te maken.
          Doch niet een eenigh vvoort en gingh hem uyt de mont,
          Dat sy niet aen-genaem en vvel gesproken vont.
Sy gingh hem vveder aen: Ick voel een ander leven,
Na-dien ghy my de gunst des Heeren hebt beschreven.
          VVat ist een rijcke born die op ons neder-daelt!
          Het schijnt dat my de geest in al den segen dvvaelt.
Ey, laet ons henen gaen, en vlijtigh over-mercken
Den gront en recht bescheyt van al des Heeren vvercken,
          Van al het groot beslagh, dat ons de Schepper geeft,
          Van al dat in de lucht, en op der aerden leeft,
Van al het lustigh vvout, van al de groene boomen,
Van al het machtigh heir, geresen uyt de stroomen,
          Van al het edel kruyt, dat uytter aerden groeyt,
          Van al het bloem-gevvas, dat hier en elders bloeyt.
Voor al laet onsen geest tot in den hemel rijsen,
En met een danckbaer hert den grooten Schepper prijsen.
          ’T is noodigh dat men God van ganscher herten eert,
          Voor dat men syn gemoet tot aertsche dingen keert.
Laet ons oock boven dit gaen sien de schoone lichten,
Die om den hemel gaen op haer bescheyde plichten,
          Hel, suyver, onbesmet, in vvonder groot getal,
          Verçiersels van de lucht en van het aertsche dal.
Laet ons de mane sien, en haer gesvvinde peerden,
En hoe haer koetse rent gansch dichte by der eerden,
          En hoe sy hare kracht door al de vverelt streckt,
          En met haer snellen loop de groote vvaters treckt.
Laet ons oock in de son gaen soecken ons behagen,
Als hy daer henen rent met syn vergulde vvagen,
          Als hy met hellen glans, ontrent den dage-raet,
          Gelijck een bruydegom uyt syne kamer gaet.
Hoe! die een rijck geschenck van yemant heeft ontfangen
Sal hy niet even-staegh, en met een groot verlangen,
          Gaen sien het schoon juvveel, daer op syn handen slaen,
          En op dat soet gesicht een vvijle blijven staen?
Sal hy niet yder deel, en vvatter is te prijsen
Verheffen, eere doen, en met den vinger vvijsen?
          En, t’vvijl hy besigh is om alle dingh te sien,
          Sal hy geen danckbaer hert aen synen gever bien?
of, soo hy dat versuymt, sal niet de schencker seggen,
Dat hier syn milde gunst niet aen en vvas te leggen,
          En dat hem by gevolgh al vry een beter vrient
          Tot soo een hoogh geschenck voor hem gekoren dient?
VVel, soo ghy niet en vvilt ons gansch ondanckbaer maken,
Gaet stelt u in ’t besit van duysent schoone saken,
          Neemt aen en danckt den Heer voor dat u is gejont.
          VVant op soo grooten gunst en past geen stillen mont.
Al vvat van Eva quam gingh Adam over-vvegen,
Hy vont in yder vvoort by-naest een nieuvven segen,
          En t’vvijl hy metter hant haer gins en vveder leyt,
          Soo heeft hy dit van nieus haer vveder aen-geseyt:
Het is een vvijsen raet, de gifte van der eerden,
Die God ons over-draeght, oock heden aen te veerden;
          Doch ’tis een groot geschenck, dat niet op eenen dagh
          Het vvacker ooge sien of hert begrijpen magh.
Ick vvil in Godes vverck, in Godes hooge daden
Verquicken myn gemoet, en mynen geest versaden.
          VVant al vvat syne gunst van boven neder sent,
          Daer is op yder deel een vvonder in geprent.
Maer hier noch even-vvel en dient niet in getreden,
Als met een rijp beleyt en op besette reden.
          Het gaet met order toe al vvat de Schepper doet;
          En dit is even-selfs dat ick betrachten moet.
Hoe! die een rijck geschenck van yemant heeft bekomen
En met een heus gelaet en blijdschap aen-genomen,
          Indien hy eenigh stuck daer in begrepen vint
          VVaer toe syn bly gemoet ten hooghsten is gesint;
Een stuck dat even-selfs de schencker heeft gepresen,
En als het beste deel met vingers aen-gevvesen,
          Valt niet van stonden aen syn oogh en rechter-hant
          Ontrent het schoon juvveel en op het vveertste pant?
Sal niet syn innigh hert, als met geheele krachten,
Sich geven na de gunst en tot den segen trachten?
          Sal hy niet metter daet gaen nemen het besit
          Van dat hem is gejont, als tot syn eenigh vvit?
’T is vry een deftigh vverck dat God heeft uyt-gevonden,
En met een vvoort geleyt des vverelts vaste gronden,
          Dat God heeft uyt-gevvracht de vvijt-gestreckte zee
          En al het ruyge vvilt en al het glatte vee;
Maer dat hy heeft gemaeckt vvanneer ick vvas ontslapen,
En uyt mijn jeughdigh vleys met eyger hant geschapen,
          Is vry het schoonste stuck, dat immer vvas geteelt,
          Daer schuylt een vverelt selfs in dit verheven beelt.
VVel, eer ick elders gae, mijn plicht dient hier gequeten,
En dit gevvenste pant is vveert te zijn beseten.
          Van al dat is gemaeckt door Godes hoogen geest
          Bevalt ghy, schoon juvveel, myn jonge sinnen meest.
Indien ick anders gingh vvat sou de Schepper seggen?
Hy sou my voor gevvis te laste komen leggen,
          Dat ick geen rechte sucht en hadde toe-gebracht
          Tot u mijn vveerste deel dat hy soo vveerdigh acht.
Vriendinne ’t is genoegh. hier dient geen tegen-streven,
Ghy zijt my tot behulp, tot soete vreught gegeven,
          Ghy zijt mijn vveder-helft, mijn ander Ick genaemt,
          Laet ons te samen zijn, gelijck het ons betaemt.
Daer vvas een lustigh dal, omringht met schoone dreven,
Bequaem om aen het oogh syn vollen eysch te geven,
          Het aerdigh bloem-gevvas vol geur en reynen glans
          Vertoonde, naer het scheen, een stage rose-krans.
Te midden op het velt daer quam een heuvel schieten,
En onder aen den bergh een edel vvater vlieten,
          Een vvater sonder slick, en hel gelijck çristal,
          Dat met een klaren stroom omvingh het gansche dal.
De kant die lagh besaeyt met alderhande schelpen,
Die geen vernuf en kan tot beter luyster helpen,
          Het reyn en edel nat, dat van den heuvel vloeyt,
          Maeckt dat haer schorse blinckt, en vvonder aerdigh gloeyt.
Men sagh geen vuylen mos ontrent de reyne kanten,
Maer tacken van corael, en rijcke diamanten,
          Het kruyt, dat uyt de strant, of uyt het vvater schiet,
          En is geen taye seck, maer enckel suycker-riet.
De vissen al gelijck, die in het vvater svveven,
Is glans, als enckel gout, tot haer çieraet gegeven,
          Men siet haer in den stroom al slaen haer vimmen ras,
          Men siet haer over-al gelijck in suyver glas.
De rotsen, in haer vervv als helle regen-bogen,
Daer hingen oesters aen, die niet als perels spogen;
          Men sagh het schoon gevvas tot in den hellen gront,
          Soo dat men ooge-lust oock in de diepten vont.
Te midden op het velt daer stont een boom geresen,
Die scheen tot oogen-lust alleen gemaeckt te vvesen,
          Soo lustigh bloeyt het hout. hy boogh syn gulle stam,
          Met dat de jonge bruyt aldaer gevvandelt quam.
En vvasser noch een bloem, die niet en is ontloken,
Die is met soeten reuck in haesten op-gebroken.
          Het schijnt dat al de lucht met versche bloemen goyt,
          Gelijck een jonge bruyt noch heden vvert bestroyt.
De rosen even-selfs gesprongen van de stelen,
Die vlochten haer een krans, in plaetse van gespelen.
          Soo dat haer geestigh hair, dat in het vvilde svviert,
          Oock sonder maeghden hulp, is geestigh op-geçiert.
Het soet en aerdigh paer, vervoert in hare reden,
Quam tot aen dese plaets allencxen aen-getreden,
          En mits de jongelingh de schoone velden sagh,
          En dat men in den hof geen soeter vinden magh,
Soo bleef hy daer geset. Hy geeft haer soete namen,
Die uyt het innigh mergh van syn gevvrichten quamen,
          Hy neemt haer in den arm, hy set haer in het groen,
          Hy druckt haer aen den mont den alder-eersten soen.
Daer gingh de bruyloft aen, de jonge lieden paren,
En vverden vveder een, die een te voren vvaren;
          En stracx soo reser vreught door al het naeste vvout,
          Vermits het eerste paer een derden mensche bout.
VVanneer een machtigh vorst hem geeft in echte banden,
Dan rijster herten-lust door al de groote landen,
          Niet een soo kleynen vleck dat niet en is verblijt.
          VVant yder pleeght vermaeck op soo gevvensten tijt:
Geen mensch is sonder vreught. Men laet toneelen rechten,
Men laet de rappe jeught met broose lançen vechten,
          Men speelt, men jockt, men singht, men eet in’t openbaer,
          Als of het gansche rijck maer een gesin en vvaer.
Dus gatet hier te vverck. Al vvatter is geschapen,
Koomt Adam hulde doen, als Eva vvas beslapen.
          Het Aertrijck maeckt een ruyl van alderhande kruyt,
          En vvort een stage bloem, ter eeren van de bruyt.
Het vvater huppelt op, en toont een vrolick vvesen,
En komt aen alle kant met stralen op-geresen.
          De lucht, vol soeten reuck, omvanght het edel paer,
          En spreyt gelijck een kleet van roosen over haer.
En onder dese vreught soo komen alle dieren,
Het edel trou-verbont van haren koningh vieren;
          Is eenigh schepsel soet, of in de leden sterck,
          De lieven eere doen, dat is haer eerste vverck.
De soete nachtegael, en hondert kleyne çijsen,
Die komen met gesangh de bruyloft eer bevvijsen.
          Den uyl, die geenen glans of sonne lijden magh,
          Begeeft hem in het licht en viert den blijden dagh.
De vogel (soo men hout uyt Eden her gekomen)
Is boven syns gelijck met blijdschap in-genomen,
          En mits hy noyt en sit op boom of eenigh kruyt,
          Soo svveeft hy even-staegh ontrent de jonge bruyt.
De kraen en haer gevolgh koomt veerdigh aen gevlogen,
En heeft als met de pen een letter uyt-getogen;
          Het inct dat is hy selfs, syn hant de snelle vlucht,
          En ’t boeck dat hy beschrijft dat is de blaeuvve lucht.
De Phoenix boven al met syn vergulde veren,
Schoon dat hy noyt een gay syn leven vvil begeren,
          Koomt echter in het feest; hy vvil geen bed-genoot;
          Maer als hy telen sal soo trout hy mette doot;
Die maeckt hem vveder nieu, en doet hem hooger svveven,
En doet in syne plaets een ander vogel leven,
          Soo dat hy noyt en paert, of eenigh zaet vervverf,
          Dan als hy in den brant van soete kruyden sterf.
De bië, hoe-vvel in schijn de minste van de dieren,
Komt mede by den hoop en in de bruyloft svvieren,
          Vereert de koningin in haren nieuvven staet,
          En schenckt haer heylsaem vvas, en soeten honigh-raet.
Maer op dien eygen tijt soo vveten oock de vissen
Te komen uytter zee, en haer gety te gissen,
          Dat blaeu-geschildert heir, dat longeloose volck
          Verlaet om dese feest haer grondeloose kolck.
De lange Nahuvval uyt vreese van de zanden,
Schoon dat hy niet te dicht en naerdert tot de stranden,
          Blies vvater uyt het diep tot boven in de locht,
          Soo dat men aen het spel syn vreughde kennen mocht.
Dozene gansch verheught en leyt geen slimme lagen,
Om uyt een holle schelp een oester vvech te dragen,
          Hy is op geen bedrogh of slimme treken uyt,
          Hy buytelt in de zee ter eeren van de bruyt.
De Dolphijn vergeselt met syns-gelijcke benden,
Gaet met een rassen loop sigh tot den oever vvenden,
          Daer reyt hy overhant met al het glatte vee,
          En brenght tot aen het lant de blijdschap van de zee.
En schoon al siet de Sargh geen geyten aen de stranden,
VVaer op hy, vvort gelooft, in heete min te branden,
          Noch komt hy lijcke-vvel gesvvommen aen het lant,
          En maeckt een krommen sprongh te midden op het zant.
Maer boven al het vee dat in de groene dalen,
Of op een hoogen bergh genegen is te dvvalen,
          Of in de bossen vvoont en leeft van enckel kruyt,
          Dat koomt in aller haest sigh toonen aen de bruyt.
Het peert, een moedigh dier, vermaert in schoone leden,
De kemel vvijt beroemt, vermits syn rassche schreden,
          Den grooten oliphant, een gansch vernuftigh beest,
          Die komen al gelijck getreden in de feest.
Maer dit gevveldigh rot began terstont te strijden,
Op vviens verheven rugh Me-vrou behoort te rijden,
          Een yder van de drie vermeynt te zijn gegront,
          Dat hem na vollen eysch het voor-recht open stont.
En t’vvijl men besigh is op haer verschil te letten,
Soo koomt de crocodil sigh voor de rechters setten,
          Die seyt in grooten ernst en met een vollen mont,
          Dat hem de schoone kans behoort te zijn gejont.

Hy seyd’, als dat het peert en bey syn met gesellen
Alleen maer op het droogh de voeten konnen stellen,
          Maer als men aen den stroom of holle beken koomt
          Dat yder dan verschrickt, en voor het vvater schroomt:
Dat niemant van den hoop daer in begeert te rijden,
Als die geen killigh nat en zijn gevvoon te lijden;
          Maer dat hy svvemmen kan, en diepe vvaters meet,
          En des al niet-te-min op vaste gronden treet;
Dat Eva koningin van alderhande dieren
Die op het drooge lant en in het vvater svvieren,
          Behoort te zijn gedient van hem een moedigh beest,
          Dat voor geen hoogen bergh of holle beken vreest.
Tervvijlen dese vier aldus te samen streden
Soo koomter uyt het vvout een schilt-padt aen getreden,
          En alsse voor de bruyt, en by de dieren stont,
          Ontsloot het lastbaer dier syn tandeloosen mont.
Na-dien een jonge vrou haer niet en dient te vvagen,
Soo moet ick onse bruyt op desen rugge dragen.
          VVat dat sigh hier vertoont is maer een rauvven hoop,
          Genegen tot gevvoel en tot een vvoesten loop.
Maer vvien is niet bevvust die mijn gestalte kennen
Dat ick gansch sedigh ben, en noyt gevvoon te rennen?
          En dat mijn kloecken rugh een vlacken setel draeght,
          Of voor een jonge bruyt, of voor een teere maeght?
Oock dat men sonder hulp kan op mijn lijf geraken,
En dat men sonder sorgh mijn rugge magh genaken?
          En schoon der yemant viel, dat hem het ongeval
          Geen hinder doen en kan, of na-deel geven sal?
VVat meer? het dier besluyt uyt veelderhande reden,
Dat jae soo vveerden pant behoort tot syne leden.
          Maer t’vvijl het voor de bruyt sigh schrap en veerdigh stelt,
          Soo koomter onversiens een egel uyt het velt,
Een egel vol getast met alderhande vruchten,
Soo dat het tanger beest daer onder scheen te suchten.
          Het dier had (naer het scheen) gevventelt in het gras,
          Ter plaetsen daer het vont het schoonste boom-gevvas.
Men sagh op yder pin een peer of appel steken,
En kersen tusschen bey, en al op nette reken;
          Daer quam het aen getorst, als met een volle kraem,
          Aen yder die het siet ten hooghsten aengenaem,
En t’vvijl Me-vrouvve let vvat datter sal geschieden,
Soo koomt het aerdigh dier aen haer de freuyten bieden,
          Het seyt in syne tael, die Eva vvel verstont,
          Hoe dat het vruchten draeght ten goede van de mont;
Het seyde dat het kan een dorstigh herte laven
VVanneerse met het heir sal op den velde draven,
          Of rusten in het vvout, en tot een kort besluyt,
          Het stelt hem als een tros ter eeren van de bruyt.
Als Adam had bemerckt de gunste van de dieren,
En hoe die zijn geneyght om syn gemael te vieren,
          Soo toont hy met de stem, en door een soet gelaet,
          Dat al haer noest bedrijf hem vvel te sinne staet.
Al vvie sigh hier vertoont en koomt ons eer bevvijsen,
Die moet ick (seyt de man) met vollen monde prijsen.
          Volhert in uvven dienst, gelijck ghy nu begint,
          Ghy sult van mijne bruyt ten hooghsten zijn bemint;
Maer tvvist niet onder een vvie haer behoort te dragen,
Ick vvil dat ons beleyt geen dier en sal beklagen;
          Men sal hier gaen te vverck, gelijck de reden eyst,
          Na dat men haestigh is, of na men verre reyst.
Een kemel is bequaem door dorr’ en lange vvegen,
Een grooten oliphant om eer te mogen plegen,
          Een peert om ras te gaen, een groene crocodijl
          Om met een jonge vrou te spelen in den Nijl;
Een trage schilt-padts tret sal Eva dan behagen
Als sy een teere vrucht sal in de leden dragen.
          Den egel dient met freuyt dan uyt te zijn gerust,
          VVanneer een svvanger vvijf tot snoepen is belust.
Ick sal na rechten eysch de saken onderscheyden,
En, naer het dienstigh is, tot onsen dienst bereyden.
          En schoon dat yemant blijft, of dat hy mede gaet,
          VVeet dat het ons behaeght, en vvel te sinne staet.
Daer is de tvvist gestilt, een yder vvel te vreden,
Een yder is verblijt, en dat in volle leden,
          En yder maeckt hem op, en vventelt in het kruyt,
          Of doet een hupsen sprongh ter eeren van de bruyt.
Siet vvat een gulden tijt, en vvat een vrolick leven
Is aen het echte volck, en al het vee gegeven.
          De mensch is sonder ergh, de beesten sonder gal:
          ’Tis vrede, soete rust, en vrientschap over-al.
Men sagh een gragen vvolf te midden in de schapen,
Men sagh het teere lam ontrent een tijger slapen,
          Den bonsinck by den haen, de gansen by de vos,
          De beir ontrent het kalf, de leeuvven by den os.
Daer quam geen rasse valck den reyger achter-halen,
En op een teere duyf en quam geen havick dalen,
          Geen slangh of schorpioen, die gif of svvadder schoot,
          Soo dat het gansche vvout een vaste rust genoot.
De vrede streckt haer uyt tot in de vvoeste baren,
Soo dat oock sonder tvvist de snelle vissen paren.
          De snoeck en zijns gelijck en at syn minder niet,
          Soo dat men over-al geluck en liefde siet.
Daer vvort niet op het lant of in de zee gevonden,
Of’t is met soete min te samen in-gebonden,
          Te samen eens gesint. Als God is met den mensch,
          Dan vint men over-al een vollen herten vvensch.
Maer boven alle dingh het Een-drie-vuldigh vvesen
Heeft aen het echte volck de meeste gunst bevvesen;
          Een onbegrepen licht om-vingh het edel paer,
          En quam met enckel heyl gesegen over haer.
De geesten Godes heir, aen vvien het is gegeven
Voor eeuvvigh by den Heer en synen Throon te svveven,
          Die songen overluyt een vrolick bruylof-liet,
          VVaer uyt een reyn gemoet syn meeste lust geniet.
Lof zy den hooghsten God, den Schepper aller dingen;
Laet ons een heyligh liet tot syner eeren singen,
          Laet al vvat tot gesangh of dichten is bequam
          Tot aen des hemels throon verheffen synen naem.
Laet al vvat adem blaest syn groote daden prijsen,
Laet al vvat vvesen heeft hem eere gaen bevvijsen,
          Laet al vvat heden is, of namaels vvesen sal
          Syn onbegrepen macht gaen roemen over-al.
Lof zy den hooghsten God, en heyl de nieuvve menschen,
Die vvy voor alle tijt geluck en segen vvenschen;
          Lof zy den hooghsten God, die aen de vverelt jont
          Een vvonderbaer geschenck, het edel trou-verbont,
Een haven voor de jeught, de keest van alle saken,
Bequaem om al het lant vvel haest bevvoont te maken.
          Lof zy den hooghsten God, ja lof, en eeuvvigh lof.
          En, siet! dit bly gesangh verheught den ganschen hof,
Verheught het edel paer tot in haer diepste gronden,
Vermits sy Godes heyl in al den handel vonden.
          Sie daer het blijdtste feest, dat in het aertsche dal
          Voor desen is gevveest, of immer vvesen sal.
O God! ô hooghste goet! ô vader aller volcken!
Hoe groot is uvven naem! hoe boven alle vvolcken!
          Hoe vreemt is u bedrijf! hoe vvonder u beleyt!
          Hoe vvijt aen alle kant op aerden uyt-gebreyt!
Du bist de vvare born van alle goede saken,
Ghy kont alleen de mensch in als geluckigh maken,
          Du bist in vvien de ziel met al de leden rust;
          VVant t’uvver rechter-hant daer is de vvare lust.
VVat is doch van den mensch dat ghy syns vvilt gedencken,
En door u milde gunst soo vvonder hoogh beschencken?
          VVat is doch in der daet, vvat is een menschen kint,
          Dat ghy soo grooten heyl aen hem alleen verbint?
Ghy hebt syn hooft gekroont en heerlick vvillen maken,
Soo dat hy schier in eer de geesten koomt te naken,
          De geesten hoogh begaeft, en uytter-maten schoon,
          Die met een eeuvvigh heir omringen uvven throon.
Ghy set hem tot een vorst van uvver handen vvercken,
Om met een stil gemoet u vvonders aen te mercken,
          Ghy hebt het vee gestelt in syn geduchte macht,
          Soo dattet altemael op syn bevelen vvacht.
Ghy hebt hem toe-gestaen ’t gesagh van alle dieren,
Die svvemmen in de zee, of om den hemel svvieren,
          In’t korte, vvatter blaest, of geenen adem heeft,
          En vvatter op het lant of in het vvater leeft.
Ghy schenckt hem boven dat (ten eynd’ hy mochte telen,
En niet in droeve sucht syn jeught alleen verquelen)
          Een soet, een aerdigh beelt, een vvel gemaeckte vrou,
          Aen hem, door uvve gunst, versegelt in de trou.
O goet en soet verbont, tot onsen troost gevonden,
Eer God vvas van den mensch gevveken door de sonden,
          Eer datter yemant vvist van druck en ongeval!
          V gront die is geleyt in Edens lustigh dal,
In Edens schoon prieel. ghy doet de tochten rusten,
Ghy breydelt aen het vleys syn ongetoomde lusten,
          Ghy spot als mette doot, en geeft ons vvettigh saet,
          Daer op dit vvonder Al op vaste gronden staet.
Ghy doet met u behulp het soete soeter schijnen,
Ghy doet in onsen geest het bitter haest verdvvijnen,
          En, dat vry hooger gaet, ghy beelt ons krachtigh uyt
          Des Heeren reyn verbont met syn beminde Bruyt.
O God! ô hooghste goet! ô vader aller volcken!
Hoe groot is uvven naem! hoe boven alle vvolcken!
          Hoe vreemt is u bedrijf! hoe vvonder u beleyt!
          V lof zy hoogh geroemt tot in der eeuvvigheyt.